Historia Łodzi

400 lat spokojnej egzystencji małej osady i blisko 200 lat szalonego, dynamicznego rozwoju fascynującej metropolii, aspirującej do roli prawdziwej europejskiej stolicy kultury - historia Łodzi wciąż się tworzy.

- Pierwsze wzmianki o osadzie Łodzia nad rzeką Łódką pojawiają się już w XIV wieku, ale prawa miejskie wioska otrzymuje 29 lipca 1423 roku od króla Władysława Jagiełły. Tu należałoby zrobić długą przerwę, albowiem przez blisko 400 najbliższych lat Łodzia pozostanie małą, rolniczą miejscowością zagubioną wśród lasów, która nie odegra znaczącej roli w życiu Rzeczpospolitej.

- Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku osada przechodzi w ręce pruskie, a kilkanaście lat później, w 1807 roku staje się częścią utworzonego przez Napoleona Bonapartego Księstwa Warszawskiego. W 1815 roku po klęsce kampanii napoleońskiej Łódź zostaje włączona w obszar podległego Rosji Królestwa Polskiego.

- Rok 1820 to początek nowej ery w dziejach miasta. Europę już od kilkudziesięciu lat ogarnia duch rewolucji przemysłowej. Licząca niecały tysiąc mieszkańców Łódź, dzięki staraniom Rajmunda Rembielińskiego - Prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego i Stanisława Staszica, wysłannika rządu, zaliczona zostaje w poczet miast fabrycznych. Idea dwóch urzędników daje początek prężnie działającemu ośrodkowi włókienniczemu, położonemu na skrzyżowaniu szlaków. Dogodne warunki osiedlania się dla rzemieślników zaledwie w kilkadziesiąt lat uczyniły z miasta prawdziwą metropolię. Miasto rozwija się wokół Traktu Piotrkowskiego, który staje się szkieletem układu urbanistycznego. Unikalny wśród miast europejskich prostopadły układ ulic w Łodzi to zasługa Rembielińskiego, który sam wytyczył  ośmiokątny rynek Nowego Miasta i działki dla sukienników. Do Łodzi zaczynają napływać osadnicy z całej Europy, czyniąc z niej wielokulturowy i wielowyznaniowy tygiel. Jednak najważniejszą rolę w rozwoju miasta odgrywają cztery kultury: polska, niemiecka, żydowska i rosyjska. Za prawdziwych ojców Łodzi trzeba uznać postacie fabrykantów: Izraela Poznańskiego, Karola Scheiblera, Ludwika Geyera, Traugotta i Ludwika Grohmannów oraz Juliusza Heinzla.

- Dzięki nieograniczonym wręcz możliwościom zbytu produktów tekstylnych na rynku rosyjskim, łódzcy fabrykanci budują bajeczne fortuny. Równie łatwo jest tutaj dostać się na szczyt, jak z niego spaść - często drapieżna walka o dominację ekonomiczną owocuje podpaleniami konkurujących ze sobą fabryk. Tak wygląda rzeczywistość Łodzi przełomu XIX i XX wieku

- Do roku 1830 liczba ludności Łodzi wzrasta z niecałego tysiąca do 4 tysięcy. Do roku 1914 pomnoży się ponad sto razy i przekroczy 500 tysięcy mieszkańców. To wzrost niespotykany w skali świata. W ten sposób buduje się mit „ziemi obiecanej". Duży udział w jego upowszechnieniu ma powieść Władysława Reymonta, która ukazuje się w odcinkach w latach 1897-1898 w łódzkim „Kurierze Codziennym".

- W 1905 roku Łódź staje się centrum oporu wobec caratu, gdy kilka tysięcy włókniarzy wychodzi na ulice, by wziąć udział w demonstracjach i walkach rewolucyjnych. Ginie w nich ok. 2 tysięcy osób. Wydarzenia te w sugestywny sposób po latach przedstawi Julian Tuwim w poemacie „Kwiaty Polskie"

- W czasie pierwszej wojny światowej, na przełomie listopada i grudnia 1914 roku pod Łodzią ma miejsce jedna z największych bitew na froncie wschodnim. W jej wyniku miasto przechodzi z rąk rosyjskich do niemieckich. Wreszcie, w 1918 roku staje się jednym z ważniejszych ośrodków miejskich odradzającej się Polski.

- W 1924 roku ukazuje się powieść słynnego austriackiego pisarza Josepha Rotha „Hotel Savoy", w której nazywa on Łódź „bramą Europy". Rzeczywiście, dzięki międzykulturowej współpracy Łódź w krótkim czasie staje się prawdziwie europejską metropolią z wieloma udogodnieniami cywilizacyjnymi. Już w 1865 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe, a w 1898 pojawiły się tu tramwaje elektryczne. Powstają teatry, kinematografy i kina, zbudowana zostaje również rozwinięta sieć wodociągowa i kanalizacyjna.

- Okres 20-lecia międzywojennego to koniec włókienniczej prosperity, na co wpływa również globalny kryzys gospodarczy. Ale w Łodzi jest to chwila rozkwitu awangardy artystycznej. Powstaje grupa „a. r.", w której działały prawdziwe ikony łódzkiego świata artystycznego: Władysław Strzemiński i Katarzyna Kobro. Dzięki ich zaangażowaniu w 1931 roku otwarte zostaje Muzeum Sztuki - druga na świecie po nowojorskim Museum of Modern Art placówka, w której zgromadzono potężną kolekcję sztuki nowoczesnej.

- 1939 rok i ponury czas II wojny światowej przynosi wcielenie Łodzi do III Rzeszy i zmianę nazwy na Litzmannstadt. Miasto nie ucierpiało w wyniku działań wojennych, ale straszliwe żniwo zebrała tu nazistowska polityka eksterminacji ludności żydowskiej. Przez najdłużej działające w Europie getto przeszło 200 tys. ludzi, z czego ocalał niecały tysiąc. Również ludność polska wyszła z okupacji hitlerowskiej tragicznie okaleczona przez masowe egzekucje, przymusową pracę i wywózki w głąb Niemiec.

- Koniec wojny to jednocześnie koniec Łodzi czterech kultur. Społeczność żydowska przestaje istnieć, a Niemcy opuszczają miasto w ucieczce przed Armią Czerwoną. Jednocześnie, dzięki względnie małym zniszczeniom, na kilka lat to w Łodzi koncentruje się życie instytucjonalne, naukowe i kulturalne odradzającej się Polski. Dzięki temu miasto staje się silnym ośrodkiem akademickim i artystycznym, w którym rezydują warszawskie zespoły teatralne i tworzą sławy polskiej literatury, m.in: Zofia Nałkowska, Władysław Broniewski, Jan Brzechwa. W 1950 roku powstaje słynna na całym świecie Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna.

- Mimo twórczego fermentu, Łódź pozostaje miastem przemysłowym, w którym wciąż rozbrzmiewa stukot tysięcy mechanicznych krosien. Etos robotniczej Łodzi budują przede wszystkim dziesiątki tysięcy włókniarek pracujących w państwowych zakładach „Uniontex" czy Zakładach Przemysłu Bawełnianego im. Juliana Marchlewskiego, powstałych na gruzach dawnych fabrykanckich fortun. W 1987 roku z łódzkimi włókniarkami spotyka się papież Jan Paweł II.

- Przełom roku 1989 to symboliczny koniec Łodzi włókienniczej. Miasto, które przez 170 lat żyło przemysłem, po jego restrukturyzacji musi się zastanowić nad swoją dalszą drogą. W takim zawieszeniu, bez sprecyzowanej wizji przyszłości, spędza kilka lat. Nie marnuje ich jednak, lecz próbuje zdyskontować swoje położenie przy planowanym skrzyżowaniu autostrad i wypromować się jako prężny ośrodek akademicki i centrum nowych technologii. Wreszcie, w 2007 roku zapada decyzja - Łódź będzie walczyć o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. To główny kierunek, w oparciu o który powstaje strategia rozwoju miasta.

- Rok 2016 - ...?